خلاصه‌ی سرگذشت
جناب مجتبی مطهری یکی از افراد خوش‌فکری است که با پیدایش موسسه‌ی یاسین از دل مرکز نور، از سال 1374جذب بخش پشتیبانی سخت‌افزار شبکه‌ی این موسسه شد. در ابتدا گرایش به عرصه‌ی سخت‌افزار برای آقای مطهری امری طبیعی محسوب می‌شد؛ زیرا پیشینه‌ی تحصیلیشان الکترونیک بود. اما حضور در این موسسه به تدریج علاقه به تولید نرم‌افزار را در ایشان بیدار کرد. در آنجا بود که به تدریج ایده‌ی تولید محتوای دیجیتال اسلامی در ذهن ایشان بیدار شد. کارهای درخشان دکتر طالب‌پور در موسسه‌ی نور و همچنین مهندس سعیدی در تولید المعجم (مرکز فقهی آیت الله العظمی گلپایگانی) تا حد زیادی مسیر را به ایشان نشان داده بود.
تاسیس شرکت متنا (موسسه تولید نرم‌افزار اسلامی) نخستین تلاش مجزای وی برای ورود به بازار فناوری اطلاعات و به صورت مشخص نرم‌افزار بود. در آغاز آقای مطهری کار خود در متنا را به صورت همزمان با کارش در موسسه‌ی یاسین پیش می‌برد و از اوقات فراغت برای ایده‌پردازی و اقدامات اولیه بهره برد. اما بعد از یک دوره‌ی دوساله، در سال 1381 و بعد از اطمینان از بلوغ کافی متنا به صورت تمام وقت خود را وقف این شرکت کرد.
در طی این سال‌ها فروش نرم‌افزار‌های طراحی شده درون موسسه تنها یکی از راه‌های کسب درآمد آن بوده است. در حقیقت با مدیریت درست امکانات و نیروها، درآمد موسسه از طریق دریافت سفارش از شرکت‌های دیگر تا 60 درصد افزایش یافت. این موضوعی بود که با سیاست‌گذاری درست قیمتی رخ داد. موسسه با اتخاذ یک نگاه فرااستانی توانست به بازار تهران ورود کند و متقاضیان تهرانی را با کیفیت خوب و قیمت‌های پایین‌تر جذب خود کند.
بسیاری از افراد در زندگی‌شان مجبور هستند فعالیت اقتصادی‌ای جدای از علائقشان انجام دهند. اما جناب مطهری بخت آن را داشته است که کاری را انجام دهد که مطابق عمیق‌ترین باورها و ارزش‌هایش است. او عمیقاً باور دارد راهی را در پیش گرفته که دنیا و آخرتش در گرو آن است. ازاین‌رو کاهش درآمد در برهه‌های خاص برای او آزارنده نیست زیرا معتقد است این درآمد دارای برکت است و این دوره‌ها می‌گذرند.
خاستگاه و الگوها
بی‌شک تاسیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) را باید نقطه‌ی عطفی در تاریخ فناوری اطلاعات استان قم دانست. این مرکز در طول دهه‌ی هفتاد و هشتاد نقشی تعیین‌کننده در بازار فناوری استان ایفا کرد. در حقیقت نور نه تنها بستری برای تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان بود بلکه خود از عوامل سازنده‌ی آن‌ها بود. ازاین‌رو بسیاری از موسسات و متخصصان امروز این حوزه دارای پیشینه‌ای در این مرکز هستند. جناب مجتبی مطهری یکی از افراد خوش‌فکری است که از همین بستر زایا برخاسته. با پیدایش موسسه‌ی یاسین از دل مرکز نور آقای مطهری از سال 1374جذب بخش پشتیبانی سخت‌افزار شبکه‌ی این موسسه شد. در ابتدا گرایش به عرصه‌ی سخت‌افزار برای ایشان امری طبیعی محسوب می‌شد زیرا پیشینه‌ی تحصیلیشان الکترونیک بود. اما حضور در این موسسه به تدریج علاقه به تولید نرم‌افزار را در ایشان بیدار کرد. در آنجا بود که به تدریج ایده‌ی تولید محتوای دیجیتال اسلامی در ذهن ایشان بیدار شد. کارهای درخشان دکتر طالب‌پور در موسسه‌ی نور و همچنین مهندس سعیدی در تولید المعجم (مرکز فقهی آیت الله العظمی گلپایگانی) تا حد زیادی مسیر را به ایشان نشان داده بود. با تکیه بر همین الگوها و تجارب بود که آقای مطهری تصمیم گرفت شانس خود را در این بازار نوظهور آزمایش کند.
تولید نرم‌افزار؛ به سوی بازاهای جدید
تاسیس شرکت متنا (موسسه تولید نرم‌افزار اسلامی) نخستین تلاش مجزای وی برای ورود به بازار فناوری اطلاعات و به صورت مشخص نرم‌افزار بود. در آغاز آقای مطهری کار خود در متنا را به صورت همزمان با کارش در موسسه‌ی یاسین پیش می‌برد و از اوقات فراغت برای ایده‌پردازی و اقدامات اولیه بهره برد. اما بعد از یک دوره‌ی دوساله، در سال 1381 و بعد از اطمینان از بلوغ کافی متنا به صورت تمام وقت خود را وقف این شرکت کرد. هسته‌ی اولیه‌ی متنا یک گروه سه نفره متشکل از گرافیست، برنامه‌نویس و خود ایشان به عنوان تولیدکننده‌ی محتوا بود. در ادامه چرخشی در این هسته رخ داد و با خروج دو نفر دیگر به تدریج افراد دیگری به متنا پیوستند. اولین نرم‌افزار متنا، المنجد بود که با استقبال پیش‌بینی نشده‌ای روبرو شد. یک لغت‌نامه‌ی عربی دیجیتال که به سرعت میان کاربران محبوب شد به‌گونه‌ای که پس از دوسال نسخه‌ی دوم و در سال‌های بعد نسخه‌ی سوم آن وارد بازار شد.
اما در طی این سال‌ها فروش نرم‌افزار‌های طراحی شده درون موسسه تنها یکی از راه‌های کسب درآمد آن بوده است. در حقیقت با مدیریت درست امکانات و نیروها، درآمد موسسه از طریق دریافت سفارش از شرکت‌های دیگر تا 60 درصد افزایش یافت. این موضوعی بود که با سیاست‌گذاری درست قیمتی رخ داد. موسسه با اتخاذ یک نگاه فرااستانی توانست به بازار تهران ورود کند و متقاضیان تهرانی را با کیفیت خوب و قیمت‌های پایین‌تر جذب خود کند. به طور نمونه می‌توان به تولید نرم افزار کمک آموزشی دروه دبستان اشاره کرد که از کارهای موفق این مجموعه محسوب می‌شد و به سبب استفاه‌ی بهینه از امکانات هزینه‌های تمام‌شده را نسبت به رقیبان تا 50 درصد کاهش می‌داد. استفاده از این بازارهای متنوع فروش باعث تحول در این شرکت نوپا شد به گونه‌ای که در پایان دهه‌ی هشتاد و در کمتر از یک دهه به موسسه‌ای جاافتاده تبدیل شد که تا 34 نفر نیرو داشت و تحت عنوان موسسه فرهنگی اندیشه‌ی مبنا به ثبت رسید. در همین دوره آقای مطهری بارها مورد تقدیر قرار گرفت که برای نمونه می‌توان به عنوان کارآفرین برتر استان قم در سال 1386 و همچنین فناور برتر استان قم در سال 1387 اشاره کرد.
حکمرانی دیجیتال و زنجیره‌ی ارزش
هیچ شرکت و موسسه‌ای به تنهایی رشد نمی‌کند. رشد پدیده‌ای زنجیره‌ای است و بر اثر فعل و انفعلات یک فعال اقتصادی با محیط پیرامونش پدید می‌آید. ازاین‌رو برای آنکه مسیرهای موفقیت یک فرد در حوزه‌ی فناوری اطلاعات را بررسی کنیم نیازمند آنیم که روابط دو سویه‌ی آن با زیست‌بوم پیرامونش را زیر ذره‌بین ببریم. این موضوع به ما نشان می‌دهد که چه مشکلاتی پیشاروی کسب‌وکارها است و چه امکاناتی برای عبور از آن‌ها در اختیار قرار داریم.
شاید اولین مشکلی که در آغاز متنا و بسیاری از شرکت‌های دیگر به آن مبتلا بودند جلوگیری از تبدیل آن‌ها به موسسه‌ی فرهنگی بود. در حقیقت فعالان حوزه‌ی تولید نرم‌افزار مجبور بودند در قالب شرکت فعالیت خود را ادامه دهند. سخت‌گیری‌ها و همچنین تعداد زیاد متقاضیان مجوز در دهه‌ی هشتاد موجب شده بود فرآیندها به کندی انجام گیرد. در حقیقت گذر از شرکت متنا به به موسسه‌ی فرهنگی مبنا بیش از هشت سال به طول انجامید و محدودیت‌هایی را برای رشد موسسه پدید آورد.
اما مشکل بزرگتر شاید بحران چند بُعدی‌ای بود که در اواخر دهه‌ی هشتاد و اوایل دهه‌ی نود حوزه‌ی فناوری را درنوردید و بررسی آن می‌تواند برای آینده آموزنده باشد. در ابتدای دهه‌ی نود از سویی سرعت اینترنت رو به افزایش گذاشت که موجب کاهش وابستگی به نرم‌افزاها در قالب CD و DVD شد. همچنین علاقه به داشتن کامپیوترهای شخصی در برابر تلفن همراه و تبلت رو به افول گذاشت. این دو پدیده همزمان با بحران‌های اقتصادی بودند که طبیعتاً موجب آب رفتن کالاهای فرهنگی در سبد خرید خانوار می‌شد. همین پدیده موجب شد که موسسه به شدت کوچک شود و تعداد نیروهای ثابت شرکت به پروژه‌ای تبدیل شوند و تعداد آن‌ها تا 5 نفر کاهش بیابند.
هرچند این روند‌ها امروزه تا حد زیادی بهبود یافته اما از نظر آقای مطهری همچنان ریشه‌های آن‌ها وجود دارد و می‌تواند زیست‌بوم فناوری اطلاعات استان قم را دچار اختلال کند. نبود زنجیره‌ی ارزش مهم‌ترین آن‌هاست. اگر ما با یک زیست‌بوم سروکار داریم باید بدانیم که مهم‌ترین عامل بقا در یک زیست‌بوم حفظ چرخه و زنجیره‌ی آن است. زیست‌بوم‌ها به واسطه‌ی جریان پیوسته‌ی نیروها و مواد هستند که می‌توانند دوام بیاورند. هرگونه اختلال در این فرآیند به ضرر کل مجموعه است. برای پاسخ به همین نیاز بود که آقای مطهری در سال 1397 در تشکیل مجمع ناشران دیجیتال اسلامی مشارکت کرد. هدف این ان‌جی‌او کمک به بازسازی اجزای زیست‌بوم فناوری اطلاعات استان است و بر این باور استوار شده که این اجزا نه تنها رقبای متخاصم نیستند بلکه بخش‌هایی عمیقا وابسته به یکدیگرند. تنها یکی از ثمره‌های فعالیت این سازمان مردم نهاد یافتن بازارهای برون‌مرزی برای فعالان این زیست‌بوم است.
اما برقراری زنجیره‌ی ارزش تنها با پیوند خوردن فعالان اقتصادی از پایین برقرار نمی‌شود. جناب مطهری با تکیه بر تجارب گوناگون بر اهمیت مسئله‌ی حکمرانی دیجیتال تاکید می‌کنند. به طور نمونه سیاست‌هایی که در حوزه‌ی مدیریت پلتفرم‌ها در نظر گرفته می‌شود نقشی تعیین‌کننده برای تولیدکنندگان محتوا از جمله تولیدکنندگان محتوای اسلامی می‌گذارد. در سال‌های آغازین بی‌قانونی موجب می‌شد پلتفرم‌های داخلی هر نوع قیمت‌گذاری‌ای را انجام دهند و برنامه‌ریزی بلندمدت را ناممکن کنند. اما امروزه ما از آن طرف بوم افتاده‌ایم و با قید و بندهای قانونی بسیار عملا دست پلتفرم‌ها را برای ارتقای خود بسته‌ایم. ما باید سیاست‌گذاری‌ها را به سمت بهبود زنجیره‌ی ارزش در زیست‌بوم فناوری اطلاعات ببریم. تشکیل اطلس فناوری اطلاعات از جمله اقدامات مثبتی است که در همین جهت در حال صورت گرفتن است و موجب می‌شود فعالان این حوزه آگاهی‌ای کافی از بخش‌های دیگر زیست‌بوم به دست بیاورند و با آن‌ها هم‌افزایی کنند.
تولید محتوای اسلامی؛ در راه دنیا و آخرت
بسیاری از افراد در زندگی‌شان مجبور هستند فعالیت اقتصادی‌ای جدای از علائقشان انجام دهند. اما جناب مطهری بخت آن را داشته است که کاری را انجام دهد که مطابق عمیق‌ترین باورها و ارزش‌هایش است. او عمیقاً باور دارد راهی را در پیش گرفته که دنیا و آخرتش در گرو آن است. ازاین‌رو کاهش درآمد در برهه‌های خاص برای او آزارنده نیست زیرا معتقد است این درآمد دارای برکت است و این دوره‌ها می‌گذرند. برای نمونه او به نرم‌افزار روخوانی و روان‌خوانی کوثر و یا لغت‌نامه‌ی عربی اشاره می‌کند. کارهایی که بدون تبلیغات و حتی شرکت در نمایشگاه‌های خارجی میان کاربران پاکستانی، افغانستانی و تاجیکستانی بسیار محبوب شده است به‌گونه‌ای که امروز نیمی از کاربران لغت‌نامه در خارج از کشور هستند. آقای مطهری معتقدند اگر کسی کاری را با خلوص‌نیت و ایمان قلبی انجام دهد اثرات آن را در هر دو زندگی دنیوی و اُخروی می‌بیند.
نقل قول‌هایی برای تفکر و تأمل
- «ما باید بفهمیم که اجزای زیست‌بوم فناوری اطلاعات استان قم نه تنها خصم همدیگر نیستند بلکه در زنجیره‌ی ارزش به یکدیگر وابسته‌اند»
- «در صنعت فناوری اطلاعات قم نگاه فرااستانی ضروری است زیرا پایین‌تر بودن قیمت‌ها می‌تواند منجر به جذب مشتریان تهران شود».
- «در کار مذهبی نباید فقط به فکر سود بیشتر بود. درآمد حاصل از اینکار دارای برکت است».
دیدگاهتان را بنویسید