مروری بر خوشه فناوری اطلاعات استان قم

توضیحات متعددی درباره خوشه‌های صنعتی وجود دارد، اما ممکن است تعریف جامع‌ترین آن توسط سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (UNIDO) ارائه شده باشد.

خوشه به مجموعه فعال دریک گرایش از کسب و کار گفته می شود که در یک ناحیه یا حوزه جغرافیایی تمرکز یافته و با فرصت ها و چالش های مشترکی مواجه هستند
سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (UNIDO)

این شرکت‌ها محصولات مرتبط و مکمل را تولید و به فروش می‌رسانند. چنین تمرکزی منجر به ایجاد کسب و کارهای مرتبط می‌شود و باعث بروز نهادها و خدمات تخصصی در حوزه‌های فنی، مدیریتی و مالی می‌گردد.
پروژه‌های توسعه خوشه‌های کسب و کار، فرآیندی با مدت زمان سه تا پنج سال است که در طول آن، توانایی‌های موجود در خوشه با استفاده از توانمندسازی مستمر و با توجه به فرصت‌های محیطی، به حداکثر می‌رسد. افزایش سرمایه اجتماعی و توسعه و گسترش شبکه‌های کسب و کار درون خوشه، از جمله فعالیت‌های اصلی در این فرآیند است.
در این پروژه، مشکلات اصلی خوشه به عنوان نقاط فشار شناسایی می‌شوند و سپس تلاش می‌شود با توانمندسازی اعضای خوشه و ایجاد همکاری گروهی میان آن‌ها، مانند تشکیل کنسرسیوم‌ها، این مشکلات را حل و فصل کند.

خوشه فناوری اطلاعات استان قم

در دهه ۷۰ شمسی، فناوری اطلاعات در استان قم با هدف تغییر جامعه و حرکت به سمت تکنولوژی، رشد خود را شروع کرد. با توجه به حضور حوزه علمیه در قم و نیاز به تولید محتوای مذهبی برای کشور و جهان اسلام، تعداد فارغ‌التحصیلان این صنعت با رشد قابل توجهی مواجه شد. این صنعت نیز شاهد ایجاد تنوع در رشته‌ها و برنامه‌های کاربردی تولیدی و افزایش کیفیت محصولات تولیدی بوده که همچنان ادامه دارد. در سال ۱۴۰۱، شرکت شهرک‌های صنعتی استان قم با هدف توسعه این صنعت، پروژه توسعه خوشه فناوری اطلاعات را با همکاری سایر نهادهای حمایتی در دست اجرا دارد.

دسته محصولات و خدمات اصلی خوشه

فناوری اطلاعات را می توان به چهار حوزه اصلی سخت افزار، زیرساخت و شبکه، نرم افزار و محتوا تقسیم بندی نمود. در ادامه هر یک به تفصیل تشریح می‌گردد.

سخت افزار

تولید سخت افزار: در کل کشور تکنولوژی تولید سخت افزارهای پیشرفته مانند CPU وجود ندارد و تنها برخی قطعات ساده ماننده رَک و … تولید می گردد. در موارد دیگر قطعات این سخت افزارها از خارج وارد شده و تنها در ایران assemble می‌شود. مانند قطعات دوربین‌های مداربسته. شرکت‌هایی نیز هستند که اقدام به واردات تجهیزات تولید نموده‌اند مانند دستگاه های چاپ بُرد، ولی بدلیل به صرفه بودن واردات این قطعات از چین این خط تولید را راه اندازه ننموده اند.

عرضه سخت افزار: در قم تقاضای نسبتا مناسبی برای سخت افزار وجود دارد اما به جهت نزدیکی تهران به عنوان بازار بزرگ عرضه سخت افزار درسراسر کشور و همچنین عدم کفایت تقاضا استان، واردکنندگان و عرضه کنندگان توانمند در سطح ملی در خوشه شکل نگرفته است.

زیرساخت و شبکه

این حوزه شامل دو بخش نصب و راه اندازی سیستم های زیرساخت و شبکه و نگهداری و پشتیبانی از آن ها می شود. در استان قم به جهت نیاز مراکز دولتی، مراکز حوزوی و همچنین زیرساخت های شهری این خدمات رشد کردند. با این وجود خدمت دهی اکثر این شرکت‌ها به استان قم محدود شده و توانایی و علاقه به عرضه این خدمات در سایر شهرها وجود ندارد. نزدیکی به شهر تهران، کوچک بودن شرکت های قمی در این بخش و نداشتن گریدهای لازم و علاقه‌مندی مدیران استان به بستن قرارداد با شرکت‌های تهرانی، برخی پروژه‌های بزرگ استان با شرکت های مستقر در تهران منعقد می گردد.

نرم افزار

مبتنی بر سفارش: این نرم افزارها مبتنی بر سفارش مشتری طراحی و تولید می‌شود و نیاز ویژه آن را برآورده می‌کنند و ممکن است برای سایر سازمان‌ها کارکرد خاصی نداشته باشند. در این مورد شرکت‌ها یا افراد به بازاریابی توانایی‌های خود پرداخته تا پروژه‌های مربوطه را جذب نمایند. بر طبق نظر خبرگان اکثر نرم‌افزارهای تولید شده در خوشه در این حوزه می‌باشند. این دسته طیف گسترده‌ای را تشکیل می دهند، از وبسایت‌های شرکتی تا نرم‌افزارهای تخصصی که برای سازمان های بزرگ کشور تهیه شده است. یکی از مشکلات اصلی این حوزه کم بودن شرکت‌های باسابقه می‌باشد، به صورتی بعد از مدتی نرم‌افزارهای طراحی شده از سوی تولیدکننده پشتیبانی نمی‌شود.

مبتنی بر نیاز بازار: برای تولید این نرم‌افزارها ابتدا نیازهای مشتریان هدف سنجیده شده و پس از تولید آن اقدامات لازم جهت جهت فروش یا جذب کاربر صورت می‌گیرد. مانند پیام رسان ایتا، فروشگاه اجتماعی باسلام و BPMS کسرا

محتوا

محتوا به تنهایی در حوزه فناوری قرار نمی‌گیرد و زمانی که از این بستر جهت نشر خود استفاده نماید می‌تواند به عنوان بخشی از این سیستم درنظر گرفته شود. به جهت وجود مراکز آموزش علوم اسلامی در استان برخی از خبرگان محتوا را نقطه قوت خوشه می‌دانند. طبق بررسی‌های صورت گرفته اعضای خوشه توانایی بالایی جهت ایجاد زیرساخت ها برای عرضه این محتوا دارند. نکته قابل توجه این است که برون داد این پروژه‌ها سودآوری بالایی در بازار نداشته و می‌بایست با تأمین بودجه از سوی سفارش‌دهنده اجرایی شوند.

با توجه به بررسی‌های صورت گرفته استان قم در تولید نرم‌افزار پتانسیل رشد و توسعه در سطح ملی و بین المللی را داشته و توانسته تا کنون نمونه های موفقی را به بازار عرضه نماید. از جمله این نرم افزارها می‌توان به فروشگاه اجتماعی باسلام و پیام‌رسان ایتا اشاره نمود. به همین جهت تولید نرم افزار به عنوان دسته محصول اصلی خوشه انتخاب می‌گردد.

نقاط فشار خوشه فناوری اطلاعات استان قم (مسائل اصلی و راهبردها)

در فاز اول این پروژه مطالعات راهبردی جهت شناسایی نقاط فشار (نقاط ضعف اصلی) خوشه فناوری اطلاعات استان قم و تعیین استراتژی های بهبود انجام گردید. دو نقطه فشار اصلی خوشه فناوری اطلاعات عبارت‌تند از:

ضعف در فروش

بازاریابی و فروش محصولات و خدمات فناوری اطلاعات

این امر از عدم انجام فعالیت­های بازاریابی منسجم توسط اعضای خوشه که به دلیل نبود دانش بازاریابی و نبود BDS های تخصصی در زمینه فروش و بازاریابی داخلی و صادراتی نشأت می‌گیرد.

مطابق تحلیل زنجیره ارزش میانگین بین المللی هزینه بازاریابی در حوزه فناوری اطلاعات چندین برابر میزان هزینه اعضای خوشه می باشد. به منظور رفع مشکل محدودیت بازار، استراتژی توسعه و مدیریت بازار از طریق ارتباط اعضای خوشه با BDS های بازاریابی، ورود به بازارهای جدید و زمینه سازی جهت تشکیل کنسرسیوم های بازاریابی تعیین گردیده است. این استراتژی اهداف زیر را دنبال می­کند:

  • افزایش سهم بازار داخلی
  • شناسایی و حضور در بازارهای منطقه­ای و توسعه صادرات در خوشه
  • فعال­سازی BDS های بازاریابی داخلی و صادراتی در خوشه

کمبود نیروی تخصصی در خوشه

نیروی انسانی خبره یکی از پارامترهای مهم موفقیت واحدهای خوشه می باشد. به جهت سرعت بالای تغییرات تکنولوژی در خوشه، نبود مراکز آموزشی جهت ارائه این آموزش‌ها و همچنین مهاجرت نیروهای مهار به استان تهران و خارج از کشور (به جهت عدم پرداختی کافی به آن ها نسبت به سایر میانگین بین المللی مطابق با بررسی سطح زنجیره ارزش)، واحدهای نرم افزاری استان با چالش تأمین نیروی انسانی خود روبرو شده اند.

برای حل این مشکل می‌توان از استراتژی توسعه منابع انسانی سطح استان با همکاری نهادهای مرتبط جهت تأمین نیروی انسانی مورد نیاز را در پیش گرفت. این استراتژی اهداف زیر را دنبال می کند:

  • تأمین نیروی انسانی مورد نیاز خوشه
  • ورود دانش جدید به واحدهای خوشه و بروزبودن آن ها
آموزش نیروی انسانی

تیم توسعه خوشه فناوری اطلاعات استان قم با توجه به تحلیل‌های استراتژیک انجام شده اقدامات خود را جهت توانمندسازی اعضای خوشه برای رفع نقاط فشار و توسعه زیست بوم فناوری اطلاعات استان قم در قالب برنامه‌های عمل مختلف به اجرا می‌گذارد. شما می توانید از طریق بخش‌های مختلف این وبسایت با این برنامه‌ها آشنا شوید.